Sunday, May 30, 2010

SINGLAMTEH LONGAL

SINGLAMTEH LONGAL

Kei aa dingin Singlamteh longal kisialpih ding omlo hi. Zawnna ngauna cileng tehpih ding omlo hi. Utlo pipi-in thei gegu mah nawkteitei phulteitei kul khong hi. Eimite pen zangkawhin kiko thei uh hi. Khual Do Lian pen thu-um tapidaw hoihmahmah khat hi. A lawmte khat in, " Khual Do Lian aw, zangkawh" acih ciangin, aman, "tulah ahimah" nacihsan lel hi. Kei nuntakna pen mizawngin hong kiko leh, ahimah, zi leh ta makaih siamlo-in hong kiko leh, tulah ahi mah, hi tawntung lel hi. Pilna tawphah neilo kahihmanin kasep sunsun a neupen munah kipat kul den hi. Kei nasepte kei tawh kituak mahmah hi. Doctor, MA cih khawng ten seem khaleh bel maizum huai mahmah ding hi. Hibang haksatna sungah, Pasian hehpihna ahi sum leh pilna tawh kiteh theilo kangah hi.

Leitung sumlehpai neihsa mi kabatloh hangin, singkhuah suangtum tawh nupa kiliamsakna kanei nai kei uh hi. Khatvei khualzin kawivak ka Pano kiang katun leh, nupa kilemlo singkhuah tawh kivatvat kiliamsak sak thu hong gengen hi. Tua pen khatvei nihvei hilo, a kum aa paikhin hi. Cikzet huai mahmah hi, hong ci hi. Kua ahia? kacih ciangin, SDA sia hi e, hong ci hi.

Church pastor kahih sungteng inn tawh kithuah zawdeuh kahihmanin, naupangte pantah a thunget sak hun kingah hi. Tavuan lian semsem hong kisuanto a, khualzinna tamin innkuan tawh kizopna tawm semsem hi. Tate a neulam pen a nu bektawh khangkhia a, nupa kop-a vaihawm hun omlo hi. En Pasian na semsemin ih nungah innkuanpihte haksatna panpih hun ding omlo hi. Naupang a neulamte kongpua napialmun zaw pah hi. Kacihmawh ciangin hehnepna ding kazong tawmtawm a, Pasian lawm ahi Abraham tangthu, Isaac tangthu, Jacob tangthu kasutsut a, family problem tawh kidim kamuh ciangin, nuamhuai hetlo hinapi kanuam liang zen hi.

Naupang a neulai kum-10 pan kum 17 kikal hunkhat hong siahuai mahmah thei hi. Tua pen leitung buppi in, bangkuasung, lamdung lamvai aa kibuaipih khangno tatsiathun ahi hi. Mikhempeuh kikhel khinlo ding ahi zongin, thungetna tawh Pasian a ki-aap khat muan leh suan penin hong om thei hi. Kata a dangte kahawmthawhna hilo hi. Ka Tanu sang a Nu leh Pa hong lung himawhpih zaw omlo hi. Inn lei u, Nu leh Pa bedroom ci-in a tuamin koih ngiau, zin zong tungsak lo hi. Puan leh niik hong guatte pen kalawm nu in velvel a, " innlam aate pianuam zen sing e, en khangkhatin zong kisiat nawnlo ding hi," ci ngeungeu hi. A Nu tawh phone kiho le-u kampau kizomin, na Pa in tua duh tua deih cih pulak khaleh gitneihlohin hong tung pah hi.

Nikhat motor thak hong ciahpih hi. Bangzah man, kacih ciangin "tulsawmguk" hong ci au hi. A motor pen a pua panin mekziau a, ki start thei, a lum avot hong thei hise hi. Tul-20 tul-30 zong hoih mahmah lel lo maw? kacih ciangin, " Nu leh Pa kong tuan sin sak nopman hi e," hong ci sawnsawn hi. Tua te hangin ama tangthu lui khempeuh sawmsiang khin hi.

Sang khak aa kipan mohman ding matkhat hamu kapua sak den hi. Kei pattah siamlohna hangin, hong gol semsem ciangin , poeda, tanakha kisam, nikhoih puanhoih kisam ahihmanin sum hong nakdeih mahmah hi. Kihilh thei nawn vetlo hi. Sabbath ni khatvei thu kangen a, " Topa hih katanu sum deihdan nathei hi. Nangma Khasiangtho huhna longal tawh kei septheih themcik zong omlo hi. Ama khansung adeih bangbang sum a zat zawh nang thupha napia in," ci-in kakkap hi. A sanggamte lakah hong picing masa pen hi. Inn , motor hoihnono a tuan zawh nangin nasep hanciam mahmah hi. " Kata nidangin hibang nong suak ding sa kei ing," ci'n kakap kha zelzel hi.

Pastor khat a tapa in Jeep hoih mahmah khat leisak hi.. A Pa nuam lua ahihmanin" Nu ei bawi, nang kek kek in, motor nong leisak ding lamen kei lua ing," ci-in kap hi. Tua ni-in a tapa hoihlohna leh tangthului khempeuh meiikhu suakin lengmang khin hi.

Haksatna ih puak kibang.
Kalawm it khat gilpi aatin zato lum, cih kaza hi. Lungnuam lo-in tawmcik tawh kaveh hi. Kei zong zi leh ta vaaklai kahih ciangin kapiaknop zah zong kapia zo kei hi. A nopdeuh ciangin lai hong khakin lungdam hong ko hi.Ki-itna hang hi keileh lungdam kohtak zong cing peuhmah lo hi. " Lawm aw, nidangin nathuumthum, tu'n navek un US tung nahih manun, a tang'tang' khat om inteh. Kei zong numeino teng mizah ahi kei zongin, ki-om thei ciang hong suak u. Khat kaneihsun buaipih thei mawk ingh. Pulpit tungaa thugen laitak khawngin, zukhamsa-in biakinnmai lamdung khawngah hong diang thei veh aw, cihnang kithei kei mawk! hong ci hi. Mikhempeuh eimah bang lel hi, Pasian in muanpen suan pen hong suaksak thei hi. Nu leh Pa thungetna Pasian in mawkmaisak ngeilo hi, ci-in ka hehnem hi.

Zi neileh a phatuam tam, ci-in khualam kazongsak hi. Sanggamte mahtawh hong kithei uh hi. Pawibawl dingin misapna laikhempeuh hawmkhia khin ung hi, a zing ciang aa kiteng ding hita hi. Nitak hong ciah ciangin zukhamsa-in inn hong tung mawk ! A zi ding pen zingsang ciangin namang hiau!Lawh nang kithei lo, kuamah hong pailoh nadingin phone set zangzangin, mawipawi kiphiat hi, ci-in gen kul mawk ei," ci hi.

Nu leh Pa te pen bangmah thusia a omkei zongin tate aading deihsakna hangin lungkhamin maitang sa tawntung hi. Taneu neilaite in thungenngen un. Leitung hoih nawnlo hi. Satan in zawhnop hongsa mahmah hi. Kei nuntak hunsung pen" Sihna guamsung tawnin kapai a, Topa mitsuanin ka om den hi." Midangte hong theihpih loh thuaksiatna kong gen ding tampi om hi. Hong zomlai ding hing. Hih tangthu kangaihsut ciangin, Pasian hong itna bangzahin lian ci-in kaphawk hi. Singlamteh simloh kakisialhpih ding omlo hi. Nidangin kapa tapa hing, Gualnam tupa hing,kacih theih peh SDA kasuah aa kipan cingam nawn keng.

Pr Thang Siangh. zogampalpi@yahoo.com

Sunday, January 24, 2010

ETTEH HUAITE ENTEH...2

ETTEH HUAITE ENTEH...2.

Nikhat dainawl innkhat hong kaangh hi. Khuahun a sat mahmah laitak hi. Nitak naigiat hunpawl hi-a, vok-an huanna meipuak leengthem pen pat kaapsa a kikoih tung tu hi. Tua panin mei hong kuang hi. Taangkona tausaang tungpanin daak saatin kiko hi. Meiikaatna inn koilai-ah om ci-in kuzaza-in hilh hi. Innkiim dimin khangno pheikhai thei khempeuh hong kim ziau hi. Numeite in tuiphel khatciat tawh hong delh uh hi. Pasalte in tuiphel saangkhia-in buak tawh saat tawh thuah hi. Meikuang baba pen tawmvei sungin saatlum hi. Kawlte khat in, " ko Kawl khua hipeuhmah leh khuazangin tum ding hi" ci-in gen hi.

Khatvei meigong khat cisanatin si hi. Kei zong khuultote huh dingin kapai hi. Kei, niangbeel phungah hong tusak hi. A khawl masasa haitehin numeino khat in hawm hi. Khangnote pen a seemnuam kituhin kilai dekdek uh hi. Naikhat sungin hongzo ziau uh hi. Kawlgam ah Christian hankhuuk tawhna munah zong kapai ngei hi. Khat in toto a, adangte ciamnuih genin nui nahnah uh a, khelh ding ngaihsun lo uh hi. Upa khat in a khel ding bankaih ngiat hi.

Khatvei, sanggam sumbawl khat kithat a, Aizawl khuataw ah kiphum hi. A sawtlo-in a luang la dingin kapai uh hi. 1963 kum ahi hi. Mihing guk kapha uh hi. Tua hunin Tonsim leh Aizawl kikal khakhat jeep khatvei bek paizo hi. Kumpi in lamlian a tawhsan laitak ahi hi. Khe tawh nisagih kapai zen uh hi.

Misi kaphot ciangun a luangbupin muatlo-in na omlai ahihmanin, niangteh kuanghawm lian mahmah sungah kaguan khit u ciangin guatawn tawh puak ding ahi hi. Tua laitakin Aizawl khua ah Chief Minister Pu Saplawnga in a sep laitak ahi a, ama huhna tawh Taiban kangah uh hi. Khuakhat khit khuakhat kisaang lianlian uh hi. Ciaugun gal eilamah nga-in hong nusia uh hi.

Tamvei a puakha kidemin sauvei a puazo kituh uh hi. Pawlkhat mapai-in kisut uh hi. Hibang kidemna pen ahoih kidemna hi a, minam domto ding kidemna ahi hi. Kavante uh hong saangkhia-in hong guakpai sak uh hi. Hih mite tlawmngai hi, ci-in buhtang, meh hong pia uh hi. Kapailam un, Ciau panin niguk kapai pen u, nungdelhin taitai kahihman un, nilii sungin katung uh hi.

Ciau panin Haimual khua dong kapua uh hi. Haimual khua katun uh ciangin Taiban kangen uh hi. Taibaan pia cih genvet kei o, misi pua ci-in zing hong tung sak lo hi. Haimual panin Tuitawh kadelh uh hi. Gamsi hong kipua ci-in inn simah sawlhing nabaang uh hi.

Christianity zatsiam ni.

Sanggam Mizote pen Christianity zatdan siam a, limci takin na khansuah uh hi. Etteh huaite enteh leng hoih hi. Tua kacih ciangin Mizo suak ding, Mizo kampau ding kacihna hilo hi. Etteh tuakte enteh ding hang a, sepkhop theihna khempeuhah seemkhawm ding hang a, unau bangin i om ding hi.Ngeina hoih tawh minampi i suahna dingin kipuahin ih khanpih ding hi.

Kapteel khua-ah Lawki beina pawi kibawl hi, ci-in email sungah kasim hi.Ih khantoh pih zotam, ci-in lawptakin kangaihsun hi.

Sanggam Mizote kipiakzawhna uh bulpi pen Christianity zatsiamna pan hikhin siksek hi. Mi hehpi theihna, thumaanna, pumpi thatang leh neihsa dongin piakngamna, gam leh minam huutna dingin nuntakna dong piakngamna zungpi pen Christian zungkhakna pan ahi hi.

Jesu thuhilhna khempeuh practical a zat dingin sin pah uh hi.Zong siam uh hi. "Nangma pumpi na it bangin na innveengte it in" " Nang tung a hong kibawl ding na deih bangin midangte tungah bawl in," Keimin tawh naupangno khat tui haikhat nasuah ciangin Kei tungah hong bawl nahi hi"cih kammalte nuntak pih hi.

Biakna, Pawlpi kibanglo cihtawh kideidanna omtuan lo hi. Pasian thuzui Christian ahihna uh thupi sak zaw hi.Tua ahih ciangin gam leh minam buppi-in thupha ngah a, tu-in ei phakzawh ding dinmunah omnawn lo hi. Kawlgam pan a pai anduh gilkialte nasep naguan uh a, hoihtakin omna napia uh hi. Guta tatsia ukzawh lohin omphial taleh, " kan unau te" ci-in panpih tantan uh hi. Uzaw lungsim, nampi lungsim icih pen tua hipah hi.

Mitkeuh ding a kithawi Zomite in, kiim leh pam khuadakin ahoih khempeuh i enteh ding hi. Pawlkhatte in Zomi hoihna bek gen ding, ahoihlohna genlo ding a ci om hi. Socialist kumpi mittaw sak policy ahi hi.

USA taangthu sutte in, abeisa hun a thanemna a gallelhna, azawhna sutsutin, kipuah uh hi. Enzong i thanemna kanin, a damna ding zatui zong imuh dongin zonding hanciam ding ahi hi.

Zomi it kineih tampi pen neektawm zonna hi a, tua bang mite hangin kikhenkhapna nasia tektek zaw hi. Kampau zui-in kikhen hi. Beh leh phung zui-in kikhen hi. Amun-amual zui-in kikhen hi. Tulaitakin Zomi a khenkham pen Christian kinensuahna pan ahi hi. Zomi Christian kilomkikna panin kipumkhatna hong om pan ding hi.

Ih Christianity zangsiam ni.

Thang Siangh.

Saturday, January 23, 2010

ETTEH HUAITE ENTEH. 1.

Leitungah gamliante khantohna entehin gamneute kikhangto zel hi. Ei khangno tuailaite inzong midangte i phakzawh ding delh kul hi. Pu Kim Gin in ama ut khatpeuh sutsutin gen thei hi. Tua pen "Kim Gin lungsim" ci uh hi. Khantohna pen khangnote khutsungah om hi. Upa vaihawmte in khangno thatang leh pilna zangsiam le-u kipumkhatna zong oltuam pah hi.

Khampat khua Lusei veeng.
Kawl kumpi sia lua ahihmanin mikhempeuh in paulamin mawhsak hi. Ahi zongin khua khat ii khantohna ding pen, khuamite leh hausa upa leh khangnote sep ahi hi. Kumpi in hong nawngkaisak zawhloh khuamite septheih tampi om hi.

Khampat Circle Leader kaseplai-in, ngeina-hoih tampi nanei uh hi. Khampat pen veengli kisuah hi. No-1 Tedim hi. No-2 Lusei hi. No-3 Thado hi. No-4 Haka ahi hi. Tedim veeng pen khuasung kivak theilo hi. Lampi khempeuh lawi-bualna buannawi suak khin hi. Lampi pelhin huangsung khawng kilut khuankhuan hi. Haka leh Thado veeng pen Tedim veeng sangin hoihzaw deuh hi. Pauban tampi om hi.

No-2 Lusei veeng peuhmah pauban tawm mahmah hi. Lampi khempeuh sehnel kisungin kei silsial hi. Tui kivung peuhmah omsak lo hi. Huangdai ki-umin hoihtakin kivaat sitset hi. Niliap singkung leh pak hoih nono suan uh hi.Huangkiim' leh khuasung lampi ah gan zauvak kimu lo hi. Bawngleeng a hawl laitakin a bawng in ek a thakleh, a neipa leengtungpan tuakin paiipah lian hi. Ganhing ek omlo hi.

Khua ki-uk dan.
Hausa leh Veeng upa nei uh hi. Khangno kipawlna ah zong, president, Secratary, leh Veng-pazang nei uh hi. Hausa zum atuamin lam hi. Hausa-zum leh khua kipawlna sumbuuk kizom sak hi. (Ta-mah-vuai-za-mah) icih pen ahi hi. Hausa-zum innpi gei-ah Taangkona Tausaangpi khat nei hi. Patau khempeuh tua dawnah kiko hi. Daak saat hi. Taangko dingin, mitei, mithahaat, mi-kizen guai uh hi. Taangko beklo-in gaal zong vil hi. An a kham ding kipia a, lokhawh tangin seem hi.

Thulamdang khatpeuh a omleh Hausa zumah kipuak hi. Taangkote in daksaatin tausang tungpan kiko hi. Inn aa om hausa upa leh khangno omzahzah kikhawm uh hi. Tawmvei sungin tungpah hi. Khua leh tui aading a singam dingin kuankhia uh hi. Bubu lo uh hi. Kihemhem lo uh hi. A tung masa leh tam a seemzaw kidem uh hi. Kangmei patau hiam? Galvai hiam? Guta damiah migilo hiam? Khuaihaang hon bangin kuama phut ngam ding hilo hi. Ama dawk kituh uh hi.

Nopna dahna-ah ki-uapna.
Ei Tedim mite pen ki-uapna hoihnapi zaa huam zo lo hi. Minambup khua leh tui huamzo lo hi. Beh leh phung, tanu-tapa leh ei omna pawlpi ciangbek ki-uap a, toi mahmah hi. Minam itna khang theilo hi. Khua leh tui khualna khang theilo hi. Tua sangin a zaizaw kalkhat suanto laileng nopci-in kicing pah ding hi.

Luseite khantohna leh kipumkhatna pen Khangno kipawlna khauhtakin nei uh ahihman ahi hi. Khangnote in Hausa upa tawh a khangkhangin naseem khawm uh a, ngeina-in nei uh hi. Biakna Pawlpi ki-uapna tuamneih lo uh hi. Beh leh phung leh tanu-tapa bek tawh naseem lo uh hi. Tua pen nopna dahna ki-uapna gen kahi hi.

Misi khat a om ciangin, Pawlpi makai leh Hausa upate leh inntek kikumin a guini ding seh uh hi. Nattom natna hoihlo a kilawh thei pulnatna ahihleh manlaang takin hankhul to-in gui pah hi. Ki-uapna pen hunnuamtakin zang lel uh hi. Hun zatna pen Pawlpi in uk a, siguina, leh gamtatna khempeuh khangnote khutsung hikhin hi. Khangnote siko-in zang hi. Khuul to hi. Misi a phuum khit dong khangnote gamtaang uh hi.

Nungakte in innsimah singkhuah khat leh antang haikhat dong uh hi. A piazote in amau piaknopna zui-in ci-al, cikhum, antang avalin napia thuah uh hi. Si-innteekte pia uh hi. Khangnote in nitak ciangin niangtui-tuilum awmin tutpih uh hi. Lusei Veeng aa teng meigong tagahte hampha mahmah uh hi. Meigong tagah mizawngte tasam saklo uh hi.

Mizangkhal naseemzolo dammawh a om ciangin Khangnote in khatvei ciat lo vahuh hi. Inn phopzo lo meigong a omleh amau huhzawh zah ciat tawh, bitelkhat a tawi om, naanglomkhat a tawi om, guaphel khat a tawi om, tua bangin inn vaphop sak uh hi. Christian lungtang puak hoih mahmah hi.Tua khempeuh theih huai hi.

Khualiante pen veengnih veengthum kisuah thei hi. Khangno kihello omsak lo hi. Khuasung galmuanna khempeuh zong khangnote khutsungah koih hi. Guta man uh hi. Khua leh tui neihsa susia, lampi, lei, mualsuang, singno, buuk, huangdai susia theite kanin thuhilh hi. Liausumte pen hausa leh khangno fund ding hipah hi.

Khua khempeuh hibang kipawlna thahaat tek hilengminam buppi aading kipumkhatna olno takin kingah ding ahi hi.

Thursday, October 1, 2009

PASIAN PHATNA ZOLA TUAMTUAM.

Thang Siangh laphuak.
a. Thei bang senin sanggah hing e phunghawm bansam no hing e..
b. Kum kihei ven Sian in hong sung, lentu phualngo tuizum mangkang a bualna khua, a vang khua, kei zong kabualna hi e vang, khua nuam e.

a. Pupa khanin zinleeng tawh ma ciang suang hang ei, lung ih muanna omlo e.
b. Taang kei khan in Sianmang tawh zing vaihawm ing e , kalel zang nisuak bang e.

a. Sunggil kial ven khuacih ah khau bang zam ung e, Sian aw anglum hong zawn aw.
b. Melmak vaitunnu nenah e, sutmawh tongdam mimkhau bang nok, Sian nalau kha ngai ing e.

a. Sianmang nahawm siam lawmlawm e, katehpih ding bei aw e
b. Thangvan a zal limbelh mang aw, nahawmsiam thang vangvang e.

a. Hong khawl aw Sian aw, Sian aw hong khawl aw, nalaukha tawh hong bual aw, meii bang hong zam aw,..
b. Hong bual aw Sian aw lai ah hong ta aw, khang ciautui a lim nga bang, hong bual aw Sian aw, lai-ah hong ta aw...

a. Taang kei sakluang kaheina peuh Sian sinthu tawh hei hing e.
b. Van laukhan gia bang hong zunsa Sian ii dungsun kei aw e.

a. Sian nasinthu muang ing e, kakhan puan bang khek ing e.
b. Kakhan puan bang khek ing e Satan sa bang tai aw e.

a. Simlei tung leh thangvan zilzal Sian mang nang gam lei hi e.
b. Simlei leh thang van kalah nahawmsiam zam zilzial e..

a. Lenliang miim bang thuum ing e, thangvan pan maimit hong suan a, tung khaimu bang hong zam e.
b. Lakmai luankhi hong nulsak a, banzalin pak bang hong tawi ciang, lungtup tui bang tung tah e.

a. Zinleeng tawh gi bang khen ing e, Sianmang tawh tong ciam ing e.
b. Sianmang aw a hei hiveng e Halelujah zil ing e.

a. Sian tawi a ngal liam hing e, Dawigam gi bang hial ing e.
b. Dawigam gi bang hial ing e, zinleeng a lan theu tah e.

a. Thangvan zua mel duang zil hing e, nunneem zoheisa hing e
b. Siantawi kamkei dungsun hing e, zinleeng ham bang zial ing e.

a. Sanggah momno liangvai hing e, khuankhi tawh naang bang diah ing e, Saangbel mawng bang pom ing e.
b. Sangbel mawng bang pom ing e, taang kalauna omlo e.

a. Miliam sinlai Satan banzal, gamsia gul bang sia nalawmlawm e, tui bang siang mawng e.
b. Kanialnial zong tui bang siang mawh, duangah hong luang Jesu sisan ngotui tawh, tui bang siang thei e, tui bang siang thei e.

Pum Pau. M.A.
a. Pu Zo vontawi suangua bang meng, Falam Haka, Mindat Matu, Tedim Zo cih omlo, tunsung laizom khat a piang aw e.
b. Gual aw tong sea kilawh kei ni, tunsung laizom khat a piang, sinthu khatin luangkhawm leng, Sianmang mit a etlawm ding aw e.

a. Sianmang huang iim Eden taang sing seng, lai-ah Adan a sen lianu tawh , nunnop sawl bang hei dildial aw e.
b. Nuaizin lunglian Sianmang dogal, gam siagul bang a vial kawi a, tulta gahneu agah khuai bang khum, heh aw ne aw ngaihno aw ci a, zang vaiva bang napil ding ci e..

a. Eden ciautui luang dildial e, gal in don leih, khualen mui, lum in liah kuam e..
b. Nungsia ning cing e, nungsia lah tang e, ahi zongleh kapei kulta e.

a. Ih Pu Joshua leido pal bang nang, Gedion mualsaang tung ah, sunni tang khau khih bangin khawl e.
b. Sunni taang khau khih bangin khawl e, Aizalon ciau kuam tungah, ih tung solkha ding aw acih ding tazen aa lawm.


Thang Siangh. zogampalpi@yahoo.com

Saturday, March 28, 2009

BANG HANGIN SIALSAWM KICI.

TUALBIAKNA LEH SIALSAWM

Tualbawl kici Tualbiakna leh Sialsawm Lawm-an pen kikhen ngeilo hi. Sialsawm Lawm-anneek kipat nadingin Tualbiakna kibawl masa hi. Tua ciangin Sialsawm Lawmanneek tawh kizomsak tawntung hi. Khangluimite in Tualbawl cih ahizongin, Sialsawm cih ahizongin, tua kammal khatpeuh a zak ciangin, a kibangin saangpah lian lel hi. Tuathu itel nadingin Tualbawl hong kipatna tawm sutmasa leng hoih ding hi.

Tualbiakna.
Khuasaat ciangin kimawksaat lo hi. Siampi, Hausa, Taangko, Tuinaakkhuat, Tualteek, Siikseek leh Khuangtum omlo-in khua saat ngeilo uh hi. Tuikhukkhuatte kisawl masa a, tuihoih-tuilim amuh ciangin khuasaat kipan uh hi. A masapenin Khuasiam ding leh ahuu' a keem ding kisam( hong ompih nangin ngen) masa a, tua pen Tualbawl or Tualbia kici hi.

Tualbiakna dingin Vok zang uh hi. Tua biakna pen khuataangpi aa hi-a, lawhta-in zu dong uh hi. Tua vok leina dingin lawhta mahtawh an dong uh hi.A beikhempeuh taangpi sikh ahi hi.

Khua dingin gamtaak leihoihna kizuan hi. A lauhuai sapite leh dawi, kau, gulsia-tangsia, ngia, vompi leh sahangte, pulnatna tuamtuamte nawkkhakna panin ahu-akeem dingin, Asiam ahi Khuasiam khai masa uh hi. Khai, cih ciangin bia, thoih, lungkimsak cihna ahi hi. Tua pen Tualbiakna ahi hi.

Tualbiak leh Sialsawm Lawm-anneek kizom tawntung hi. Tualbia masa uh hi. Sialsawm pawi tawh kizomsuak hi. Tuabiakna-ah khuasungmite cidamna dingleh kithuhualna ding, guahtuiluan hoihna ding, ankung susiathei lungnote omlohna ding, gah leh pak hoihtak aneih nangin kingen hi.

Zehtang.
Tualbiakni a zingciangin Zeh tang uh hi.Christian te nipitan mah bangin Lawki tenzong nipitang ahi hi. Amau Zehtang ci uh hi. Leigil suaksak lo hi. Singno leh lohing sihsuah lo uh hi. Kahna leh gamlumna bawllo uh hi. Kahna bawllo cih ciangin, tuani-in misi guilo uh hi. Gualnopna khuang leh zam gingsak lo uh hi.

Zehphi kici thukhampalsat a om ciangin, guahtui-luan hoihlo hi. Ngalhawk in lolai ankungte nawksia thei hi. Khuasungah thusia-lasia piang thei hi. Pulnatna tuamtuam in nawk thei hi. Zehphi a om ciangin abei khempeuh lohsak a, Tualbawl kik hi. Tualbawl-kha sung saman a om ciangin, Asiam lungdam hi, kumpha ding hi, ci uh hi. Tua sungaa sa kiman khempeuh pen Sawngman kicise hi.

Bang hang Sialsawm kici.
Banghangin Sialsawm ci uh hiam, katheician kei hi. Tualbiakna bawlmasa a, Lawman tawh kizom den ahihmanin, a kisaina khat peuhpeuh om hidingin ka um hi.

Nidang Khangmasa pupate hunlai-in Khamtung Zogamah ganhing lianpen Sial ahi hi. Sial pen Zoleitang aapiang Pasian in a tuamvilvel a hong piak ahi hi. Zomite tenna Khamtung bekah om hi.

Nidanglai Thawmte khanlai-in Dawi-nungak mo-in nei uh hi. A sialte pungmahmah a, nisimin kibehlap hi, ci uh hi. A Mo mining takpi hiam, hilo hiam,cih tello uh hi. Muangmawh den uh hi. A Teeknu in, a zahmawh muhsimsak a, kipheikhiit' hi ci hi. Tua ciangin, maa' uh hi.

A Mo nuakik hi. A sialte zong mualdung zui-in meiilom tawh mangkhawm uh hi, ci-in kigen hi. Sial pen leitungdangah kimu lo hi. Ei Zogam bekah om hi. Zomite aadingin hong kipia ahih ciangin a cimanloh nangin kephuai hi.

Tualbawl ciangin, innsimah tungmansial khatciat bawlin innpi-ah puak uh hi. Siampipa in kaikhawmin ciangdimin koih hi. Tangho tumtanin koihkhawm hi. Zuhaa' koih uh hi. Tualbiakna voksi pen tungmansialte tungah theh hi. Tua tungmansial limte pen innkhat in khatciat pia uh hi. Dawi khemna-in tungmansial kipia hiam, ahih keileh sial ngetna hizaw hiam, katheician kei hi. Tungmansial zangin Tualbiakna bawl ahihmanin Sialsawm pawi ci hikha ding hi.

Tuabawl Zehtanni pen Dai-an bawlni hi a, Sialsawm Lawman tawh zomsuak uh hi. Sialsawm kha pen Khuakhal hun ahi hi. Lopawi mankhit ciangin Lawman kine hi. Zo leh sim khuahun kibanglo ahihmanin khua khat leh khat ahun kibanglo hi. Kumpi naseemte leh Hausa upa vaihawmin, sangnaupante leh Sangsia a tamzaw a kiheltheihna dingin, April sangkongkhakhun zat dingin kithukim uh hi.

Pawi-anneek dan khempeuh pen Khuado pawi mahbang ahi hi. Pukhat suan tengOr Pakhat sungaa piang sanggam teng kipawl thei hamtang hi. Amau neihzah zui-in a limthei pen ne uh hi. Ahih hangin Khuado hun sangin kikialzaw hi. Aneite in, bawng, vok neih bangbang go uh hi.

Mikhempeuh amau khilciat zui-in omkhawm a, gamlum uh hi. A zawngte zong amau hihzawh zahzah tawh hanciam ve uh hi. " Sialsawm cihbuang sial zong sawmzolo akta beek kikum ve ni e," ci-in la nangawntawh sutin hanciam uh hi. Tuazahin ih Pu ih Pate in Ngeina limci, ci-in hamsa bawl uh hi.

Eizong tuate nusiasia mawk lo-in, ei biakna tawh kizawitawnin zathuai hi. Tuhunin sanggam kikaikhawmin gualnuam kitawm mahmah ta a, ki-itna zong kiamkiamin kangkang mai hi. Pute Pate nuntak khuasakziate pen sanggam ki-itna khangsak hi. Bangkuasung kikep kihuaina thahaat sak hi. Khangnote in mangngilh kei ni.

Pawisung kisa late.
Khuakhal hi. Cimsel khin hi. Singtehte niim dildial hi. Nisa mahmah hi. Khalhuih nungin lumhithit tawntung hi. Mualmong khempeuh khuamui in tuam hi, mang ciciai a lungzuan huai mahmah hi. Vasate huuk kipanin kideldelh uh hi. Hamnam tuamtuam tawh hamciauciau hi.

Sialsawm hunsung la kisate pen, ki-itna ngentang ahi hi. Sanggam itna, Nu leh Pa itna leh pahtawina, Pute pahtawina, nungak tangval kingaihna, lawm lehgual kingaihna labek kisa hi.

Tua late pen.
a. Kazua sausak simsinggil phuh cial dawhnem ngai naveng e.
b. Huangzawl gawl bang hong um ding aw phung nihthum ngai naveng e

a. Katun ningsak khuai bang khum lawmlawm len a khuaipi zu a lak
hiam aw.
b. Len aa khuaipi zu lah la lo-a, katun ningsak khuai bang a khum aw e

a.Pha laang ee phalaang zua aw nalam sawmsial phalaang e
b. Khuplang e khuplaang, sawmtaang khawh a, nutun khuplaang e.

a.Katunnu ka ngai zawm aw e kazua minthang va bang pau kangai zawm
aw...
b. Katun in ningtui hong thuan a, tunnu mah ngai tazawng e.

a. Thei bang sen in tun leh kazuan phelgua hongot sa hing e.
b. Phelgua got kan in kheng in e khaimu nalaam zil ing e.

a. Ih phunglai-ah a hawmsiam bel damdial a, zuih aa pha e.
b. Khattang va bang ih pau hangin gualtung tuanna omlo e.

a. katun vang a thangzawm aw e kazua vang a thangzawm aw
b. Von hehnem lum bang hong sun nakamin ciau gal kaita e.

a. Tualnuam e tuial nuam e pute sumtual tualtung tualnuam e.
b. Gam nuam e gam nuam e, pute gamzang gamnem gamnuam e.

a. Ami pau ven sumkholh gual aw nazua khakia nun aa anuam lua ci e.
b. Nun aa nuamlua sanggah hing e, kazua langlam zamluang kasai cimlang e.

a. Lungzuan tanglo bang hong phong aw len khuamui leh zangvaiva
aw e..
b. Len khuamui in mualcinsaang zuan a, thangvan zawlzui zangvaiva
nuaisimlei zuan e..

a. Sinlai aa giak mualtumtai aw Zokuam thuk a, deihheino aw e.
b. Zokuam thuk aa deih heino aw siatlei daidam zuanmualno aw e.

a. Pupa langlam lenkhuang leh sialki betlohin tul keileh kilawm e.
b. Betlohin tul keileh kilawm sailoh in khuang keileh kilawm e.

a. Tukawltawi kumkhua ih khenna ningzu khum leh aisa aw e.
b. Ningzukhum leh aisa aw e khan kumsawt ciam laileng aw e.

a. Eiteng khawlkhawm khawlkhawm nuamlai khawlkhawm in sawm sial man e lawm e.
b. Khawlkhawm in sawm sial man ei lawm zalkhawm in hen luang man ei lawm e.

Christian lamte pawlkhat in Zola sa nuamlo thei uh hi. Sanggam Luseite in Leengkhawmla ci-in solfa mahtawh laphuakin omkhopna munkhempeuhah sa uh hi.Tedim labute zong khuangtawh kituak petmah a,tutsa in kisa thei a, laamla-in nuamzaw kan hi. Zokam Zola tawh Pasian kiphat thei a,ei ngeina ciat tawh Pasian pahtawi pen Lawki suahna hilo hi.

Thang Siangh. zogampalpi@yahoo.com

Saturday, March 21, 2009

ZOMI, ZOGAM, ZOPAU.

ZOMI, ZOGAM, ZOPAU.

ZOMI
Zogam Lapi.
" Ei Zogam mual leh guam kithuah hi.
En ve un Luun singphung nim dildial,
Hong pai un lia leh taang kipia ni.

Kithawi un, Khangno lungpil hoih ka Ciin ka Tuai
Ih Zogam aadingin kipia ni."
Tun kum-90 a pha ka uu nungakno ahihlai, Hahkat-saang ci-in nitaksimin Zolai sin uh hi. Baptist Khangno makai Taang Sing Khan Nang in Sia seem hi. Lai bek simlo hi. Christian-la tomnono zong hilh hi. Gam itna leh hanthotna late zong kihel hi. Tuahun khangno kumli aa kipan a sakmun mahmah la ahi hi. Gam leh minam itna lungsim nei mikhat hiding hi. Gam leh Minam aading kipia un, cih hanthotna ahi hi. Kua phuah hiam kathei kei hi. Tua pen 1948 kumpawl ahi hi. Tudongin kabengkha-ah manglo hi. Kimtakin zom theilo kahihmanin a thei na-om uleh, hong huh un. Kadeih mahmah la ahi hi.

Zomi hihpen ei leh ei kitel mahmah ihih hangin,namdangte ukcipna sungah hong kikhum ahih ciangin, amau hong piang bangbang imin ahi hi. Pawlkhatte bang in, Zomi min ihlawh ciangin,thutumpeek bangzahin hong ngaihsun uh hi. Muhna zaizolo dongin ngaihsun uh hi. Gualhuai lo dongin ngaihsun uh hi. Tua pen hong ukte in hong huzaapzo lua cihna ahi hi.

" Chin " a kici khempeuh pen ihmi ihnam hi-a ih it mahmah hi. Chin pen Zomi tawh ihlaih zawh dong nungkiklo-in Zomin i kemcing ding hi. Tuhun leh hong pai ding khangnote in,Sila suahna-min paikhia a, Suahtakna-min ahi Zomi-min tawh idinzawh dongin hanciam ding ahi hi. Ei Zomite,cih kamkhum leh innkuankhat hihna kammal hoihtakin ih zang siam ding hi. Kipawlkhop theih nadingin, ei-aa nusia-in amau ngeina leh paute ih zang tuanse kei ding a, kamsia-kamhoihlo zangin ih gensia kei ding hi.

ZOGAM,
Zogam leh Zo-leitang pen gamlimin kawikuih a, deihteng huamsak mawk theih hilo hi. Hong uk ahi namliante in adeihdeihin lathei mah uh hi. Ei a ngenlamte aadingin piangzo lo hi. Zomi, eimahmah leitang tungah omlo-in kagam-kaleitang kici theilo hi. Leitang leh gam kekdan tuamtuam om hi. Thatang leh thauvui thautang tawh simin zawh zahzah a la om hi. British ten Colonialism beisaknuam a, gamtampi a piak laitakin olzaw hi. Tuhunin kumpi khat khutsung omsa paikhia a, gamkhat din ding pen a piangtheithu ahih hangin gamla mahmah hi. Ei sepzawhpak hilo hi.

Ukna upadi palsat selo-in pianna gamkiim tengmah teengnuam lehang Kabaw valley kuam khempeuhah kitengthei lel hi. Zogam leitang tawh kizom khinsa ahihmanin ihgam ihlei mahtawh kibang hi. Kumpi khatsungaa state nih kalkak pen kumpinih kalkak hilo ahihmanin siahuai lo hi. A leitang tungah Zomi ompeuhleh hunkhat ciangin claim theihun ommawkmawk thei ding hi. Yangon ah a dimin ih teeng zongin Zogam suak ngeilo ding hi. US khawng, Japan khawng, Korea khawngah a millionin ih teeng' zongin gam hong khen ngeilo ding hi. Zogamthak cihpen kilungkimsakna hibek a, huih bekmah kilawhtak ding hi.

Nidangin Col. Khen Za Mung Tedim hong pai hi. A neulawm sangkahpihte khat in maingaptakin na hopih hi. " Lawm Mungpu Zogam aading aa nang hong kikoih zen, Gunkhawm saksiah Zogam hong suaksak inla, buh pen deih zahzah Khamtung hong puakto in," acih ciangin, Colonel pa maikhing hi. Lamdangsa mahmah maisuah tawh enin, pau zoklo hi. Tua ciangin damtakin, " Kangaihsut bang het kei mawk uciai, Zomite mit kihongtei taleh kilawm , kimakaih theita inteh, ci-a hong paito hiveng in, hizahciang na hilai mawk maw? Nateenlohna leitang mawklak theih om diam, nakhawhloh ante deih bangaa puakmawk theih om ding hiam? Tuate kei sep ding hilo-in no sep ding hizaw hi. Mualtung aate paisuk un. Khusaatin teeng' un. Kumpi in, ututna ah kiteng' thei ci hi. Lokho unla buh ciing un. A pianna nai un. Omlopi khamtak aa neekding vaihawm kei un. A piangtheilo thu hi." ci-in thuhilh dikdek hi.

Taanglai Kawlmangpa khanlai-in, Chindwin gunkuamto khempeuh leh Kabaw Valley tengah Zomi ih Pu ih Pate teeng' uh hi. Tua ahihmanin Kawlten Chindwin naci uh hi. Tu-in Shan-Bama ten luah khin hi. Khangthakte in ka Pu ka Pa teenna ci-in zuankik leh kilawm hinapi, Zaanggam tainuam a om ciangin vokgo-in khitui naptui tawh kho zawsop uh hi. Khampat Mawngkung taangthu genin ih sutsut sangin Mawngkungpi phukin adimin Zomite teengto leeng gam kitangbaih zaw ding hi.

Socialist kumpi hong dincilin, Gen. Ne Win in galkapmang teng kaikhawm a, Col.Van Kulh, Col. Khen Za Mungte zong kihel hi. Nadeih peuh ngen un, acih ciangin, Col. K.Z.Mung in, " Chindwin min pen hong picinsak un, " ci-in ngen hi. Pia lo uh hi.

Ei Zogam pen kigi kician omlo hi. A thahaatzawte in hong nawtnawtin hong suankhiakhia uh hi. Tuhun ciangin Kham leh Zaangcin aa Zomite teenna khuate nangawn Sagaing huamsungah hong khumgai uh hi. Bangbang ahizongin leitang taisan lo-in kihenhen ding hoih hi. Hih gamkekdan pen thusim thuk mahmah hi-a, Zotate khempeuh muapding leh tehkhialo-in Zomite lungsim tawngah neihden ding ahi hi.

Zomite pen Zaanggam zuanin ihtaitai hangin nauzaw inntuan, logam neilo tengkhawng bek kitai hi. Gam leh minam aading khualna ahi gamkekna lungsimtawh kitai nailo hi. Luseite hileh Bunggamto khempeuh dim khin ding uh hi.Minam dangte tazo nawnlozah dongin neekhia khin ding uh hi.

US, Malaysia, Japan, Norway, Sweden,Singapore,Yangon cihkhawng Zominamni bawl a kikhop pen Zogam suak ding hilo hi. Zomi hing cih lungtang kiguatna ciang hibek hi. Ih manthan ding khamna ahi hi. Zomi lungtang khauhmahmah napi leitang neilo minam suah ding lauhuai mahmah hi. Eite tenna leitang mahmah puah kul zaw ding hi. Ih pianna laitang leh buukkim tengmah khanzo leng gamnei kitang zaw ding hi.

Kumpite in minam tampi tawh kizopna dingin lungsimtawng thusim leh puatham nei tawntung uh hi. Tua pen,"Kongkhak kikhahkhum aa thu kikupna," ci uh hi. Midangte tungah zatding kammal nangawn policy tawh khungkhawm uh hi. Tua penzong ei minamlian suaknuam a kisincil tenzong zatsiam ding kisam hi. Gamkek siamna leh pilna zong thusim a neih ding nasiatakin tawsawn a, kalsuan pah ding ahi hi. Thautawilo, upadi palsatlo aa septheihte masak huai mahmah hi.

ZOKAM-ZOPAU
Minamlian suaknuamin lampi tuamtuam zangin ih awng ciat hi. Minam leh kampau kikhen theilo cih thei-in Zokam-Zopau kepcing ding, innkuan sungah zat ding thupi ihsa ciat hi. Tuapen thupi mahmah hi. Nial ding omlo hi. Zogam aa piang gamdang tungte in, Zokam pau u-a, Zola sa u-a, a sa keizongin abil sungah za-in a bengkha ah mang nailo uh hi. Tuate in a tate hilh thei, hopih theilai uh hi. Gamdang aa suak tate in amautete bangzah ciang hilhzo-in na um uh hiam? A tunzawh kum-20 cianginmkhangnih khangthum khit ciangin, a kumza a sim khit ciangi, Zokam kizakha nawnlo ding hi.

Galtaite hun hong bei-in khangsawnte hun hong hileh, kuaman hunpia-in Zopau sinin ka-um kei hi. Zokam a manthanloh nadingin Zogam mah bulphuh lo-in pianglo hi. Zogam leitang tungaa om Zomite nangawn nidang ciangin tu-a bangin kipau lo ding hi. Kaneulai aa Zopau leh tulaitak Zopau kibanglo hi. Gamdang aate pen Zopau hinsuah ding kangaihsut ciangin, tuipi luanglai khutpeek aadal tawh kibang kasa hi.

Pau ahihleh mipi tamzaw hong huzaap bangin kipau ding theihsa hi. Ahi zongin eima sisan leh ihmeel-ihsa tungtawnin Zomi kikeemcing thei hi. Sisan leh lungsim a kibang ahi hi. Ih tate pen Zomi ahihlamtak lungsim sungah guanin a sisan sungah ih teeng'sak ding hi. Minamdang neihloh ding hoih hi. Aneitenzong a tate uh Zomin mah phuakin a Pi a Pu mah tamsak ding hoih hi. Mikaangdanin a Pa min peuh a tawpna ah koih daldal se keileh hoih ding hi. Zominphuah ngeina pen Khangsutna hi-a, a thupi zia kigenzo lo hi.

Israel minamte pen Babylon kumpi hong khan aa kipan, gamtuamtuam ah kithehthaang uh hi. Akum zatampi, a kumtul aasim sawt uh a, Hebrews kam thei omlo uh hi. Ahih hangin Biakna leh Israel minam ahihna kemcing tawntung uh hi. Vun-aat ding mangngilh ngeilo uh hi. Jesu hunlai nangawnin Penticost pawi siimdingin Jerusalem hong hawh ciat uh hi. Hun thupi leh Pawilian hun a om ciangin hong ciah hamtang uh hi.

Gamdangpanin minam-16 sangaa tamzaw Penticost pawi-ah hong pai uh hi. Amau omna gamte pauciat bek thei uh hi. Khasiangtho hong kibuak ciangin, a kigen thu khempeuh amaupau bang ciatin thei uh-a, ciakziahziahin kiho uh hi. "Pathian, Medes, Elamites, Mesopotamia, Judea, Capadocia, Pontus, Asia, Phrygia,Pamphylia, Egypt, Libya,Rome,Jews,Crete,Arabian," gamte pan hong pai uh ahi hi. Acts 2:6-11.

Eizong Sialsawm Lawm-an neekhun leh Khuado Lawm-an neekhun ih gamah pibawl mahmahin ih tate simpih den leng, a kaangkahbia ahi a, avomkahbia ahizongin Zomi sisan hongvom den ding uh hi.

MINAM LEH GAM AADING NASEPDAN.
Tulaitak Chin State sungaa teeng' mihingte pen," Bang kane bang kadawn ding hiam?"cih, lung patau aa om ngentang ahi hi. Galtai gampua tungte zong gam leh minam hang hilo hi. Neekding dawnding patauhna hangbekmah hizaw hi. Gam leh minam hang a paikhia tawmcik ahi hi. Ei minam aading ci-in i otot kaalin ih mite anduh gilkialin tautau uh hi. Tua ahih ciangin gilpi dimin aneek theih nading a manlaangin kalsuan pih ding kisam masa hi.

1. Zokam, Zolai a manthanloh nadingin Pawlpi tuamtuamte in summer sung hunla-in kihilh thei hi. Sunday nitak or Nipi khat nitak hunkhat la-in kihilh thei hi. Hanciam nuamte aadingin lampi om hi. Sepsep theihnam ahi hi.

2. Tumahmah aa ih nuntakpih lokhawhdan i laih kul ding hi.Pupate lokhawh ngeina tawh an kikhamzo ngeilo ding hi. Zawnkolhaakpi kipaikhia zolo ding hi. Political lam mipilte leh Argricultural naseemte kopin nasiatakin panlak huai hi.

Leitang a siatloh nading bangci kep ding, singkung lopate a khantheihnading bangci kep ding, cihte ahi mailam saupi ngimna leh tumahmah nasepzia ding koici mapan ding ngaihsut huai hi. Tu-neuno khat tawh leikuia ankhuk kivuk ciauciau pen ngalhawk in tuai leinel tawmcik ineih khempeuh hong kiatkhiatsak tawntung hi. Tuate dal nangin tangluang kici singmam kikhung hi. Tuhunin tangluang khun ding singmaam om lo hi. Leihoihte bangtawh dal ding ihiam?

US gamah amau lokhawhna pen saanglua hi. Amau zatvan pawlkhat, pakhuan aa eklei daalna plastic peekte eizong Zolo aading bawl leeng hithei-in ka-um hi. Singteh lopate haaltum lo-in eekleihoih bawldan hanciam leeng hoih hi. Matupi gamlam ah leihoih bawldan nasia takin hanciam uh hi.

Vaimiim kung leh taangkungte bek kiciing thapai hi. Kumpi ulian lampan lampi zonsakin a tawsawn kei uleh,Zomite pen tuikia bangin amah leh amah kihonkhia zo lo hi.Gamdang sumzong neite sumtha tawh a taangzo zawdeuhte in Scientific anciindan tuamtuam tawh athak hanciam huai mahmah hi. Khaici hoih tuamtuam ih gamah puak tawntung ding hanciam ni. Zogam puahna pen thulianpipi hikhin lo hi.

3. Ganhing kepzia.
Ganhing kepdan kuhkal takin neih ding leh upadi thukhun kiptak neih huai hi. Ganhingte tungpan ihngahnate zatsiamna sinding leh theih ding ahi hi. Lokhawh sangin ganhing khawi in nuntak hong picingsak zaw thei ding hi. Lokhawh bek kivaakna hilo hi. Ganhingkhawi tawh kivaakzo thamlo-in lokhawh sangin kikhamvalzaw ding hi.

US aa ganhing khawite in Sa-Licence la uh hi. Amau khawi ganhingte a sa zuak pah uh hi. Ganhingte tungpan sa bek kingahlo hi. Bawngvun, sialvun, sakolvun, keelvun, tuvun cihte pen market hoihmahmah hi. Nawi ahi, bawngnawi, keelnawi, sakolnawi, a namkimin sukin zuak uh hi. Tuumul, keelmul, akmul, vatawtmul valkhong sak lo uh hi.

Tuabek hilo hi. Ganhing eekte hoihtakin khol uh hi. Anneekna khatehnen leh leivui leh gan-eek gawmin a ipipin zuak uh hi. Tua eklei man bekzong ganhing khawi a zian ngahzo kik uh hi, ci'n gen uh hi. Ekklei tawh kizom naturalgas kingahlai hi.

Aakkhawite in, aaksa, aaktui bektawh sum ngahlo hi. Aak-eek pen leihoihmahmah ahi hi. Amahguakin cikhlua ahihmanin ankungte sizo hi. Buhvai leh leineel tawh helin zuak uh hi.

Ei Zogamah innkimah vok kikhawi hi. Tua zong an khamtakin kipia zo lo hi. Mikhat in lo eka 3 a khawhna ah, vaimiim leh taang kumkhat khom ding ngahzo lo hi. Tua lo pen phalnih suah henla, phalkhatah nahtang, gamnahtang ahi aa innnahtang ahizongin, a dimin ciing leh, nahtang luang tawh vok pum bangzah khawizo ding hiam? Gualkhati gui kungthum hoihtakin zawl hileh nahtangluang tawh huanin cisawhleh vokluang tampi kikhawizo ding hi. Vokpen kha-4 simin kigo thei kizuak thei hi. Lobek kho leeng kumkhat khatvei tuktungzo bek hi. Tua ahih ciangin kumkhat thumvei tuktung ding hi.

Tuhunin India kikawmna hoih hi. Kawlgam, Indiagam kikawm kawikawi thei hi.

SINGKUNG SUAN
Tuni dongin Khamtung gamah neektheih-kung tawmtawm leh Niangteh Coffee simloh singkung suanding mangmatin kinei nailo hi. Ihgam ah khuahun namkim om hi. Gundung khualumna Simgam teng pen, Zang-ngaingawkung, Padauh kung, cingsingkung, dolkung, phatsingkung, ciingleng Zogam khantohna sumtum ding hoihmahmah hi. Kuhva kici kuankungte, ongkungte, hoih thei mahmah ding hi.

Gamlai khuavot luatlohnamunte ah, tawsawkung, tehnokung, singsan, tumsing, limsing, singsansing, singhoih namtampi kisuan thei hi. Niangteh Coffee kungte zong hoih hi. Simgam leh gamlaite ah guakung namkim kiciing thei ding hi. US gamah Bamboo-Plywood ci uh a, laibutau-in zang uh hi. Innzemna suak a, hoih acihin hoih hi.

Tamgam khuavot zawkna munte-ah Tamtakkung, taakkungtuamtuam, meiteikung namkim, tawhbatkung, hualpi kung, sialtalsingkung, hoih thei mahmah hi.

Zogamah vocado gahmahmah hi. Ko neulai-in zatdan neekdan kitheilo hi. Kuaman thupi sehlo uh hi. Tuhunin leitungah kinakzatmahmah hi. Nasiatakin ciinhuai hi. Zo-leitangh tawh kilem petmah singkungnam ahi hi.

4. GAMHAAL KHAM DING.
Zomite lakah gamhaal khampen haksa mahmah hi. Singno kepding thupina kuamah theilo ahihman hi. Pilna piakding kisam hi. Myone panin Hausa-upa kaikhawmin nasiatakin thumuan leh hoihpan ding hi. Hausa khempeuh sabenghaat gamhaal uuk ngentang hizawsop hi.

Sabengte in sakhi pumkhat amatnopmanin acre tampipi haltum uh hi. Meihaal ih khamnop leh sabenzong kham ding ahi hi. Zolokhote in ham haallo-in muatsakleh leihoih zaw hi. Hunsaupi aadingin hoihzaw hi.

Singkungte amawkmailoh nadingin Electric-power lamsang hanciam hun mahmah hi. Hidro-electric, Solar electric hanciam hun hi. India lampanin Solar system tawh ngahtheina vantuamtuam kila thei hi. Tuate tamzat mahmah ding ahi hi.

LEITUNGBUP ZOMI KIPAWLNA.
Zomite deihsak Zomi khat kahihmanintawm kagennuam hi. Leitungbup Zomi kipawlna pen, gamdang munkhat peuh aa koih dingin piang kasa kei hi. Headquqter ding zong khat leh khat kituh ding, hi kasa kei hi. Zogam mahah omleh hithei-in ka um hi. Gamdang kipawlna makai khempeuh committee members hipahin tua, member sungpanin panmun kiteel hileh picingzo bekin ka um hi. Makai dingin muanhuai kasa khin siksek hi. Supportna hong kipia khempeuh Zogam leitang tung mahah kizeek leh kilawm ding hi.

Zomite kipawlna kisiam nailo hi. Buaina khempeuh kipawlna sum tungpan kipan pahpah hi. Treasurer neihbek tawh phasak lo ding hi. Audit Committee khauhtak neih ding ahi hi. Tua Audit Committee pen Zomi kipawlna tuamtuam panaa hong pai representatives hipah ding uh hi. Committee khensatna omlo-in sum zanglo thamlo-in thoh theilo ding hi. Zatna khempeuh Committee minutes tungtawnin kizang ding a,receive voucher kiciantakin omden ding hi. Audit Committee te pen Project inspector hipah ding hi.

Hih kipawlna Fund pen kumpi langpang Society khatpeuh tawh kipaikaan lo-in,Zomi-Zogam puahna, kumpi tawh khut kilenaa nasepna hiding hi. Tulaitak Sia Vum Nang nasep pen nasiatakin supporthuai kasa hi.

Tutawm aa zattheih Zogam puahna ding ngiimna ahi hi.

Thang Siangh. zogampalpi@yahoo.com

Sunday, February 22, 2009

UUPIPA-ZI LEH BANGKUA-SUNG SANGGAM KHAT LEH KHAT.

UUPIPAZI LEH BANGKUA-SUNG SANGGAM KHAT LEH KHAT.

Uuzaw Innluahpa leh a Zi.

Zomi Ngeina sungah i-om laiteng Teek leh Khang kithuahdan ngeina leh suahpih sanggam-sung kihuaidan ngeina kipaizo lo ding hi. Tua ngeina a zangsiamte' bangkua hoih-a, a nawkkha khempeuh tualbial nuam uh hi. Teekte omsungteng amau khanpih sanggamte leengla kitawlnga lo-in kiphathuak den hi. Tua hunsung Bangkua pen thupi-suah mahmah hi.

Uupipa in Zi hong nei hi. Ruth bang-a, numei-hoih ahihleh Teekte tawh hong ki-aihual pah hi. Ruth in, " Namite kei mi hihenla, na Pasian zong keima Pasian hihen, " cipah siausiau hi. [Ruth 1:14-16.] A pasal ii Nu leh Pa pen nu-mah pa-mah cipah a, pasal sanggam khempeuh ama sanggam suakpah hi. Ama-lam sanggamte hong kibehlap ahihmanin sanggam-hau suak hi. Teek leh Khang ii hiang khempeuh kigawmin nopci-suah peuhmah hi.

Mithak ahihna leh a gualhuaina hangin sanggam khempeuh in lamnaih uh a, a mu khempeuh in hopih-nuam uh hi. Heeksuk-heektoh maingal tawntung hi. Pi aw, nu aw, ci-in innkuanpih ngeisa mahbangin bawl uh hi. Teekte inzong it beklo-in muang mahmah pah uh hi. Kilawm kituakin seem thei gamtaang thei ahihmanin kuaman phunsan lo uh hi. Khutkhelhna nangawn a tup hilo cih theitek ahih ciangin hu'-in amalamah panghon uh hi. Itna in mawhna khempeuh seelzo hi. 1Corinthians 13:4-7.

Numei a pauziahziah khempeuh siakhin lo hi. Itna leh thuhoih bulphuh a, pauziahziah om hi. Amah ki-awnghon tuanlo-in nasep-silbawl hawm ziahziah hi. Paulap zong lo hi. Hun ngah keng, cingei lo hi. Sepding bawlding khempeuh amah kiphuum den hi. A teekte in, " Na uu guak seemsak kei un, huh un, " ci tawntung a, bangkua nasep-silbawl mapai mahmah hi. A sanggamte in a nung zui uh a, bawm liailiai uh hi. Ama thanuamna in makaihoih suaksak hi.

Lungsimkawi neilo a, pauziahziahte pen gualhuai in, Teekte pahtakna ngah thei zaw hi. Pasal zahtakna leh itna, Teekte hehpihna leh neekngaihna, innkuan nuntak khantohna ding ngimna tawh gamtaang ahih ciangin zahtakna kipia hi. Teekte in, "Na uu cih bangbang gamta un," ci-in a tate hanthawn uh hi. Khat leh khat kithupi-bawl ciat uh a, ki-itna khang semsem hi.

Uupipa pen hun-awng neihni zingsang simin puanza tamsilh khingkhengin, a naute inn banhawh hi. Haksaatna tuamtuamte khempeuh theihpih hi. Damlo a omleh, a hunlapin phawkpah hi. Innka-liip ging liapliap a zak uh ciangin, " Nu ei, i uu hong vaak hilo maw" ci-in tokhom lenlakin munhoih penah nakoihkhol hi. Itna leh zahtakna kigawm ahi hi.

A Zi penzong a Pasal mahbangin sanggamte khualin angvandan siam mahmah hi. Uupipa-zi thukhualna hangin sanggamte lomkhat suak uh hi. Singkung tampi neektakin pokhawm leh, huih in mutpai zolo hi. Sanggam kilomkhatte kiimlehpaam in nopneh ngamlo uh hi. Khauzangneu tampi kihualkhawm leh tembaw gol mahmah kaizo hi. Uupipa-zi hoih ahih ciangin sanggamte in a tenna khua taisan ngamlo dongin khenglah uh hi.

a. Damtui kulthuk limngaan zuan a, singcin paal phialvan bawm e.
b. Lunmang hawmsiam zataan bawm a, ciin hawmsian tuai in bawm e.

Ahun a cin ciangin innlak sanggamteng kithuza-in uupipa Tukzu khol uh hi. Nopna-dahna thu khatpeuh a om ciangin buakhuanin uap ciat uh hi. Uupipa leh a Zi thukhualna hangin innlak sanggam teng kilomkhawm uh hi. Thusia-thupha khempeuh Uupipa kiang kitun hi. Thusia-thupha khempeuh a kibangin puakhawm uh hi. Sanggam kilungtuakte kiangah puakzawhloh ding vangiklua omlo hi.

Uupi-van puazo-mi a tamzaw pen a Zi hoihna hang ahi hi. Khatveivei numeite gam-sakol bang ahi phial zongin, kamkaih lensiam pasalte khutsungah,suan leh muanpen suak thei hi. Sanggamte in Uupipa tawihuan ahihmanin midangte tung nangawnah vaang nei hi. Tua vaang in a sanggamte huutzawhna tha piakik hi.

a. Ih khang ciautui luanging icih akaih tam a, luangingno aw e.

b. Ih tung solsa vaangtaang icih alsi'n bawm a, vangtaangno aw e.

Thu kikum innkuante pen a ki-it innkuante ahi hi. Bangkuahoih icihte pen vaikhempeuh kikumte ahi uh hi.

Numei sinsia.

Bangkua-nuam leh nuamlo a tamzaw pen Mo neih ciangin kipan hi. Numei gilo khat, pasal Bangkua hong lut phetin, " No " leh "Ko " tawh hong tung hi. Na Nu na Pate,na sanggamte na Behte cihtawh thupan tawntung hi. Numei gilo phungkhen acihte hi a, thuhilh haksa hi. Hibang lungsim-puak pen pattah haksa hi. Uuzaw aading genloh zi ding limlimin hoihlo hi. Mo dingin hoihlo hi. A nei pepeuh mavang ngeilo ding hi.

Mihing pen ganhing mahbang hi-a, pattah thuhilh tawntung kisam ahi hi. Leengla hong pai zongin awnlo a, tu keihkaih mawk om hi. A pasal in, " natutna awn oh," cileh, nihvei thumvei khit ciangin thei paisuak lel a, hong pai khat peuhpeuh amuh ciangin,muktu zeenin awn thei hi. Tua bang numeite pen Nu leh Pa in hawmthawh lua, itlua ahihmaninin thuhilhlo, bangmah sinsak lo uh a, khialhna lianpipi a bawl uh ahi hi.

Tua bang mite pen " hakai pahtak lungheeng" cihtenam ahi hi. Pasal in tawsawn tawntung ding kul hi. An nahuan o, an thuuk o, kuangsawp o, innpuah o, ih puan sawp o, tho inla kityhawi o paihun ta ei, ci-in a zongsat dong gen kul hi.

A thongil ngeilo numeite pen masuan kinte hi-a, zi dingin hoih hi. Innkuan sung khuaziing ngeilo ding hi. Alarm Clock tawh a kitawng thei numei deih kei in. Paihun a cin ciang-a a kithawi pante a pasal in nakpi-in tawsawn keileh anih-un kithadahsuah thei hi. Innkuanbup zawngkhal sak zo hi. Pasal in tawlnga lo-in tawsawn tawntung ding kisam hi.

Zi or Mo zawngte in ataima[alol] numei , a ciltatvan a keemsiam, innkuanpihte angvansiam, neekngaih thei, Economy lungsim nei numei, a mun zui-in a om bangbang tawh kinaamtakzo numei, pasalte zahtak a vangpia thei numei zong un. Nakhempeuh kiguangkuaksa-in om a, hunlap tawntung numei zong un. Lungsim kuhkal masuan a tutdong a hanciamte zong un. Tua bang numeite in innkuan hong tawikangzo numei ahi hi. Tuhun ciangin uisan mehlimduh anhuan belmahmah thanuam zong un.

Zi leh innkuanpih aa ih omkhit ciangin meelhoih in bangmah man lo hi. Gamtathoih en masa un. Nikhatsung a innah om lecin a zia atong kisansaat thei lel hi. A Nu a Pate leh a sanggamte a hona, a gamtatzia ahekzia namu ding hi. Tua gamtatna khempeuh nang kiangah hong ken ding hipah hi.

Sanggamte leh Uuzaw nupate kikaal.

Ei Zo Ngeina sungah Uuzaw(innluah) dinmun pen thupi mahmah hi. Innpi pen sanggam lungzuang khuangaite lungzuan khohnamun ahi hi. Anduh gilkialte kingaknamun ahi hi. Uupipa pen sanggamte kidalna-lum tawh kibang hi. Amaute belh kulhpi tawh kibang hi. Uupipa-zi pen kongcingnu hi a, sanggamte sungtum pusuak sakin nuamsa mahmah uh hi.

Uupipa-zi ahoih keileh, kongbiang a dak leengla khempeuh a pet, uihang tawh kibang hi. Kongbiang aa dakngam om nawnlo hi. Innkamong kiliip gingte leh suangphahpeek siikna khekhaap ging puak leklekte kiza nawn mello hi. Sanggam leengla kivanglua ahih ciangin, innka kiliip ging a zak simin, naupangte in sikha sa uh a, puan kikhuhin bu uh hi. Khangluite in, uipi leengla zong nuamtuam, acih dinmun tungta hi.

Teek leh Khangte nupa kikaal.

Ei Zomite pen kum-60 khit ciangin nasep ngeina bang hizo lo hi. Guhtui kang hi. Guh kilawi liapliapin tutna panin dinkhiat ding haksa kisa hi. Ki-uaikai mahmah hi. An leh tui pen anip-aneem bek kine zo hi. Tua bang thakiathun hong tun ciangin lo kikuansak nawnlo hi. Inn-ngaak ci-in innah naucin leh inn-nasep kithuahsak hi. Tudongmahin tuapen ahi dingmahin kingaihsun khong hi.

Mipil-mihau gamte ah, Innsung puahte pen Housekeeper ci-in a nai-in kicial hi. An pen bawlsa-in kizuak a,a manlaangin suanglumin ne uh ahihmanin, anhuanna-in huntam bei lo hi. Naucing pen poimawh hi. Amaute kiangah naucinna-mun a tuamin kinei hi. Naucin thaman pen manpha mahmah hi. Nasep dang sangin sumtam kipia zaw hi. A kiseem khempeuh naitawh thaman kingah sak hi. Ahunmaan tawh na kiseem a, ahunmaan tawh thaman kipia hi. Thaman neilo nasep khatbeek omlo hi.

Nu-teek Pa-teek inn-ngaak naucingte pen thaman a tuamin ih piazo kei zongin, naseem dangte mah bangin Credit piak ding kilawm hi. Numei haite in innngaak ci-in thusimlo thei uh hi. Us gamah nasep khat peuhpeuh thaman a ngah keileh,zum kitun uh a, piakloh phamawh sak uh hi.

Numei lungsimhoihte naseem a ciah ciangin, inn-ngaakte kiangah, " Nu, nabuai lua uh hia, an beek tui beek nadawn man uh hiam o, ih nau a cingh na?" ci-in hehpihna kammal tawh kihopih hi. Sunsung a gimna teng pen tua kamzol teng in nuulsiang mang a, a tawllam zong phawk nawnlo hi.

Khatvei a Teeknu thatang neukhiukheu gawng thipthep teekkhin sawnsawn, nau a puak cianginamah tawh a kikim phial khat om hi. A Mo pen thagolin sai vetvat khat ahi hi.Naseem a ciah ciangin a nau sangkhia hi. A nawi tahin pia hi. "Nu ei nau puksi dek hilo maw, an napialo maw?," cih kawmkawm leh a pumtung teng velvelin, " a ci nin si, sil buanglo a, nu ei a taw ciang in kui, hehpih huai lua si," ci laalaa hi.

" Gilkial ei, an bang huan, tua, tua, tua, nabawl lo maw? thadah si u cia, tua bek hilo maw nasep u,"ci-in mittang kisal lela-in en phei hi. A Teeknu in, " Nau pua kawmsa leh dinsa a anne hing ei, an minsa kakoihzawh pen kei, kipak petmah ing," cikik hianghiang hi.

Tuhun ciangin Teek leh Khang kikaal kuamthuk mahmah hi. Ih ngeina kiphiat vetlo napi zong kizang taktak tuanlo hi. Teek tawh om Khangte in dongkholh sa uh a, vangikpi-in ngaihsun uh hi. A pianna taangthu leh nupi-pasal a suah theihna taangthu suutkik lo mawk uh hi. Hih thute suutkik uh hileh, Khangte in Teek tawh om pen thupha ahihlam phawkin, vanzang sa mahmah ding uh hi.

Ei Zomite khang kilumlet laitakin, Upadi kip kineilo hi. Kikupna omlo-in uuzaw puak vante thudon lo-in dapkoih lel uh hi. Nu leh Pate in a tate a sepzawhloh hun dongin vaak napi,amau vaakkik ding kua cih matmun om nawnlo hi. Nu leh Pa vaak ding kua cih, genkholh theih hilo ahihmanin, Kawl ten zong Nu leh Pa vaak ding leh a luah atang ding sehsa-in koihngam lo uh hi. Asih dongaa vaak penpen aneih khempeuh nusiat lel hi.

Tuhun khangthak paizia cidiam, numeilam ah hoizaw uh hi. Ama Nu leh Pa sangin Sunghnu, Sungpa thupi seh zaw ciat uh hi. Tua ahih ciangin ta-numeite neuseh theih dingin omlo hi. Khang kilumlet a, khuahun paizia kikheelkheel hi.

Tuhun Khangthakte inzong, teekhun aading ngimkholhsa tawh a ciangtanin ta neih huai ta hi. Tate tungah kingaktheih om nawnlo kha ding hi. Europe mite ngeina mah zuihloh phamawh hun hong tung lel ding hi.Ngeina laklawh ahihmanin Zomite lakah a vaakding tasam Nuteek Pateek 70% bang om tawntung hi.

Innkuan hoih icihpen Khangmasate zahtakna pan kipan a, Mo inzong ama vun suahkhia-in,a pasal vun leh a pasal sisan sungah kiphuum ding ahi hi.. Pupa Ngeina ih phiat matengin, tua ngeina kiptak-a lente buailua ngeilo hi.

Thang Siangh. zogampalpi@yahoo.com